Uprawa wikliny przy rzekach i rowach melioracyjnych

Charakterystyka gleb nadrzecznych

Gleby w strefie zalewowej rzek to przede wszystkim mady – gleby aluwialne powstałe z osadów niesionych przez wodę. Charakteryzują się zmiennym składem granulometrycznym (od piasku po ciężkie iły), wysoką zawartością składników mineralnych i cyklicznym wzbogacaniem w materię organiczną podczas wylewów. Dla wikliny takie warunki są korzystne, pod warunkiem że zalanie nie trwa zbyt długo.

Obok mad w strefach nadrzecznych spotyka się gleby mułowo-torfowe i torfowo-mineralne o zmiennej miąższości. Plantacje wikliny możliwe są na wszystkich tych typach, jednak na glebach bardzo ciężkich (>45% frakcji iłowej) wzrost pędów może być wolniejszy.

Dobór miejsca pod plantację

Przy wyborze miejsca warto sprawdzić kilka parametrów:

• Odległość od rzeki lub rowu – strefa 2–20 m od linii brzegowej jest optymalna. Bliżej niż 1 m może dochodzić do uszkodzeń w czasie wezbrań.
• Ekspozycja – wierzba preferuje pełne słońce; zacienienie przez drzewa nad rzeką ogranicza przyrost pędów.
• Poziom wód gruntowych w lecie – zalecany na głębokości 30–80 cm poniżej powierzchni gruntu.
• Przepływ powietrza – doliny rzeczne z umiarkowanym przepływem powietrza zmniejszają ryzyko chorób grzybowych.

Rozmnażanie i sadzenie

Wierzby koszykarskie rozmnaża się niemal wyłącznie wegetatywnie, przez sadzonki zdrewniałe pobierane z pędów jednorocznych. Sadzonki mają zwykle 20–30 cm długości i co najmniej 3–4 węzły. Ukorzeniają się łatwo, bez potrzeby stosowania hormonów wzrostu.

Termin sadzenia

Optymalne okresy sadzenia:

1. Wiosna (marzec–kwiecień) – zaraz po ustąpieniu mrozów, przed rozwojem liści. Gleba musi być rozmrożona na głębokość co najmniej 15 cm.
2. Jesień (październik–listopad) – po opadnięciu liści. Sadzonki zimują w glebie i rozkorzeniają się wczesną wiosną. Na terenach zalewowych ryzykowne ze względu na możliwe zalanie zimowe.

Rozstawa i zagęszczenie

Pielęgnacja w pierwszym roku

Rok założenia plantacji jest decydujący dla równomierności łanu. Kluczowe zabiegi:

• Odchwaszczanie mechaniczne (2–3 razy w sezonie) – wierzba w pierwszym roku jest słabym konkurentem dla chwastów. Szczególnie groźna jest perz (Elymus repens), który może silnie zahamować wzrost.
• Dosadzanie brakujących miejsc – po 3–4 tygodniach sprawdzić ukorzenianie sadzonek i uzupełnić braki.
• Nawożenie – na glebach nadrzecznych rzadko konieczne w roku I; w przypadku bardzo ubogich madów piaszczystych można zastosować nawozy azotowe wiosną.

Specyfika uprawy przy rowach melioracyjnych

Rowy melioracyjne to liniowe elementy krajobrazu rolniczego utrzymywane w celu odprowadzania wód z pól. Wierzba sadzona wzdłuż rowów korzysta z dostępu do wody, jednak wymaga zachowania odległości minimalnej, określonej w prawie wodnym i przepisach konserwacyjnych.

Przed założeniem plantacji wzdłuż rowu melioracyjnego należy sprawdzić:

• Czy rów jest własnością Skarbu Państwa lub spółki wodnej – może obowiązywać zakaz nasadzeń w strefie ochronnej.
• Szerokość strefy ochronnej określoną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy.
• Możliwość corocznego dostępu do rowu w celach konserwacyjnych przez zarządcę.

Cięcie formujące w pierwszym roku

Nowo posadzone sadzonki po pierwszym sezonie wegetacyjnym są ścinane bardzo nisko – na wysokości 3–5 cm nad ziemią (tzw. cięcie na czop). Zabieg ten powoduje silne krzewienie i zapewnia plonowanie wielopędowe w kolejnych sezonach. Pomijanie cięcia formującego skutkuje pojedynczym, rozgałęzionym pędem bez wartości surowcowej.

Źródła i literatura

• Szymański D., Plantacje wierzby energetycznej i wiklinowej – materiały IHAR (publicznie dostępne streszczenia)
• Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz.U. 2017 poz. 1566) – przepisy o strefach ochronnych cieków
• FAO Plant Production Papers – fao.org/publications